Koolstofbalans van zonnepanelen

De koolstofbalans van zonnepanelen komt uit op 35,8 gram CO2-equivalent per opgewekte kWh voor een residentiële installatie in monokristallijn silicium, volgens de meest recente internationale referentiestudie. De tijd die nodig is om de energie van de fabricage terug te betalen, ligt in de orde van één jaar.

Eén detail verandert alles en komt in geen enkel Franstalig artikel voor : dat cijfer is berekend voor een productie van 976 kWh per kWp en per jaar. Een Belgisch dak levert wat minder op. Dit is de eerlijke berekening, gecorrigeerd voor onze breedtegraden, en wat er bij ons werkelijk met een paneel gebeurt.

35,8 gram : wat de referentiestudie zegt

De cijfers die in het Frans circuleren (43,9, 32,3, 25,2 g) komen uit een Franse databank en zijn niet zomaar overdraagbaar. De internationale referentie, bijgewerkt met gegevens uit 2023, geeft de volgende waarden voor een dakinstallatie van 3 kWp in Europa.

De orde van grootte begrijpt u beter door vergelijking. De mediaanwaarden die het IPCC voor elektriciteitsproductie hanteert, bedragen 820 g CO2eq/kWh voor steenkool en 490 g voor een gascentrale met gecombineerde cyclus. Fotovoltaïek ligt dus dertien tot drieëntwintig keer lager dan gas, de technologie die in België meestal de marginale elektriciteitsprijs bepaalt.

Gecorrigeerd voor een Belgisch dak : tussen 37 en 39 gram

De studie veronderstelt 976 kWh per kWp en per jaar, met een instraling van 1 331 kWh/m² in het vlak van de modules, een degradatie van 0,7 % per jaar en een levensduur van 30 jaar voor het paneel en 15 jaar voor de omvormer. Een goed georiënteerd Belgisch dak draait eerder rond 900 tot 950 kWh per kWp.

Omdat de voetafdruk over de opgewekte energie wordt verdeeld, tilt een lagere productie het resultaat mechanisch op. Door die verhouding eenvoudig toe te passen, komt men uit op de orde van 37 tot 39 g CO2eq/kWh voor een Belgisch dak, en op een energetische terugverdientijd die van één jaar naar ongeveer dertien maanden gaat. Die berekening is de onze, niet die van de studie : ze heeft niets officieels, maar ze is eerlijker dan een elders berekende waarde overschrijven.

De vaststelling verandert niet : zelfs naar boven gecorrigeerd stoot fotovoltaïek meer dan tien keer minder uit dan gas. Om te weten welke productie uw eigen dak kan viseren, zie welke opbrengst verwachten in België en ons artikel over het rendement van een zonnepaneel.

De omvormer, het kwart van de balans dat niemand meetelt

De opsplitsing is leerrijk en zo goed als afwezig in het publieke debat. Van de 35,8 g van een monokristallijne installatie weegt de module 20,2 g, oftewel 56 % van het totaal. De omvormer weegt 9,9 g, oftewel 28 %. De rest — structuur, bekabeling, plaatsing, einde levensduur — is goed voor 5,8 g.

Meer dan een kwart van de koolstofbalans hangt dus af van een toestel waarvan de gehanteerde levensduur half zo lang is als die van de panelen. Twee concrete gevolgen : de keuze van de omvormer is niet neutraal, en de omvormer die u hebt laten meegaan telt evenveel als een lichtjes efficiëntere module kiezen. Onze vergelijking omvormer, micro-omvormer of optimizer behandelt de architecturen, en hoelang panelen meegaan komt terug op de vervanging halverwege.

Een voetafdruk die in vijfentwintig jaar door meer dan drie is gedeeld

Het gemeten traject voor een monokristallijn residentieel referentiesysteem is spectaculair : 121 g CO2eq/kWh in 1996, 80 g in 2014, 43 g in 2020 en 36 g in 2023. In dezelfde periode ging het rendement van de modules van 13,6 % naar 20,9 %.

De vooruitgang is niet gestopt : tegenover de gegevens van 2021 toont de jongste bijwerking 17 % minder uitstoot van broeikasgassen, 13 % minder verbruik van fossiele grondstoffen en 26 % minder fijn stof voor monokristallijn. Daarom is elk artikel over dit onderwerp dat ouder is dan drie jaar al achterhaald.

Die vergelijkbaarheid zal trouwens verbeteren : de Europese Commissie publiceerde in 2025, via haar Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, geharmoniseerde rekenregels voor de koolstofvoetafdruk van fotovoltaïsche modules in het kader van de ecodesignwetgeving, met de gram CO2-equivalent per kWh als referentie-eenheid. Fabrikanten zullen hun voetafdruk op dezelfde manier moeten berekenen — einde van de wankele vergelijkingen tussen eigen methodes.

Het einde van de levensduur, Belgische cijfers 2024

Fotovoltaïsche panelen vallen onder categorie 4 van het afval van elektrische en elektronische apparatuur, met een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid die in België door PV Cycle is georganiseerd. In de praktijk betekent dat dat de terugname wordt gefinancierd door een milieubijdrage van 1,50 € per paneel, op 1 juli 2023 van 2 € tot dat bedrag teruggebracht, en gratis voor de particulier op het ogenblik van de afgifte.

• 1 491 ton afgedankte panelen ingezameld in België in 2024, goed voor ongeveer 75 000 panelen — meer dan het dubbele van de 658 ton in 2023 ;
• Zeer scheve verdeling : 1 305 t in Vlaanderen, 182 t in Wallonië, 4 t in Brussel ;
• 98 % van de ingezamelde panelen is in kristallijn silicium en wordt in België verwerkt ; de overige 2 %, in CIGS, vertrekt gedeeltelijk naar Duitsland ;
• Het netwerk telt 100 inzamelpunten, waarvan 37 in Wallonië.

Het detail van het proces, van de afbraak tot het vermalen, staat in ons artikel recyclage van zonnepanelen. En brengt de vraag van de koolstofbalans u ertoe de stap te zetten, begin dan met uw situatie te becijferen met de simulator van de elektriciteitskost vóór u offertes voor zonnepanelen vergelijkt.